Meer muziek voor mensen met dementie

Er is steeds meer aandacht voor het belang van muziek in de zorg. Muziek maakt ons vrolijk, geeft geluid aan ons gevoel en sust ons gemoed. Muziek brengt herinneringen naar boven, verhalen die verborgen waren komen weer tot leven. Muziek brengt ons samen en vormt een verbinding van mens tot mens. En zingen, samen zingen, is de sterkste vorm van deze verbinding.

In de zorg voor mensen met dementie is muziek onmisbaar. De ouderen van nu zijn opgegroeid met liedjes: thuis, in de klas, op straat, in de kerk, sommigen ook in concertzalen. Geen wonder dat er vaak muziek wordt gedraaid in de woonkamers van onze verpleeghuizen. Muziek raakt verschillende lagen in mensen aan, die anders niet of maar moeilijk tevoorschijn komen. Lagen die wel heel betekenisvol zijn, maar door de dementie versluierd zijn geraakt. Muziek geeft zo een deel van de identiteit terug aan mensen met dementie.
 
Een aantal jaar geleden ben ik samen met twee collega’s een project gestart met het oog op meer muziek (in de zorg) voor mensen met dementie. Het projectteam bestaat uit Irene Kruijssen (muziektherapeut), Eline Hoorweg (geestelijk verzorger), en natuurlijk ikzelf, Andrea Liebrand (muziektherapeut). We zijn alle drie werkzaam in de verpleeghuiszorg voor (onder andere) mensen met dementie.

Bij geestelijke verzorging is samen zingen zeer bevorderlijk voor het voeren van een goed gesprek; de tongen komen los, herinneringen komen naar boven. Muziek biedt bedding voor emoties. Er kan gesproken worden over wat de stroom van de muziek meebrengt; gevoelens, herinneringen aan bijvoorbeeld ouders die liedjes zongen, of juist herinneringen die te maken hebben met de inhoud van de tekst.
Muziektherapeuten maken eveneens gebruik van deze eigenschappen van muziek: via muziek emoties een plek geven, herinneringen doen herleven en mensen in beweging brengen. Maar wij kunnen niet op elk gewenst tijdstip van de dag met alle mensen met dementie zingen. Bovendien werken muziektherapeuten op aanvraag van de arts.

Regelmatig krijgen we van de afdelingen de vraag of we niet vaker kunnen komen zingen en praten. Ook moedigen wij de verzorgenden, mantelzorgers, vrijwilligers en familieleden aan om ook meer met mensen met dementie te zingen en te praten. Helaas is dat, zonder muzikale ondersteuning, niet altijd even gemakkelijk te realiseren. Mensen met dementie kunnen niet meer zo moeiteloos meezingen omdat de muziek op de CD te snel gaat en te hoog of juist te laag is. Gesprekken komen moeilijk op gang door de dementie en teksten van liedjes zijn regelmatig vergeten.
 

In oktober 2016 hebben we met z’n drieën de handen ineen geslagen en besloten om seizoens- liedboeken te maken zodat mensen met dementie ook binnen de muziek met de seizoenen mee konden gaan, speciaal gericht op hun behoeften en vragen. We vulden de liedboeken en CD’s met liederen waar ze wél bij mee konden zingen, met een lager tempo en in een toonhoogte die uitnodigde tot zingen. Verder stonden er ook klassieke muziekstukken op waar mensen regelmatig om vroegen, zodat er naast gezongen ook geluisterd kon worden: een afwisseling tussen actief en receptief genieten van muziek. De muziek en liederen zochten we bij elkaar aan de hand van de seizoenen.
Op deze manier hoopten we dat meer mensen met dementie weer gingen zingen en dankzij de muziek en foto’s tot gesprek kwamen met elkaar.
Bij elk seizoen zijn een aantal liederen opgenomen met de bewoners van de verpleeghuizen waar wij werkzaam zijn. Daarnaast zijn er een aantal muzikale bijdrages van muzikale collega’s te horen. De muziek wordt vergezeld door een liedbundel en een informatieboekje met associaties bij de verschillende muziekstukken. We hopen op deze manier een compleet pakket mee te kunnen geven om tot gesprek en samenzang te komen.
We begonnen met het thema ‘Herfst’, sindsdien hebben we ook de Winter-, Lente- en Zomer-editie uitgebracht en vanuit het hele land krijgen we nog regelmatig aanvragen. We hebben gehoord dat de muziek op heel veel verschillende plekken én manieren wordt gebruikt; precies waarop we hoopten. Ons project sluit ook aan bij projecten in het land, zoals bijvoorbeeld ‘Waardigheid en Trots’ in een van de zorgorganisaties.

Sinds de Seizoens-edities zijn de volgende edities gemaakt die ook te downloaden zijn:
– De Surinaamse muziek (ter ere van Keti Koti)
– De Muzikale Juweeltjes
– De Sint- en Kerstliederen (deze is op aanvraag te bestellen)

De muziek is hier te downloaden!

We bedanken graag de mensen die vier seizoenen lang hebben meegewerkt: Paula Irik, Sylvia van Rijn, Eva Smit, Trees Stalenhoef en Henk Franssen, zonder hen was dit project niet zo mooi geworden. En ook bedanken we alle bewoners en verzorging van de verschillende verpleeghuizen die elk seizoen de liederen die we hadden uitgekozen met ons wilden zingen. En verder bedanken we de mensen die belangeloos hun muzikale talenten aanboden om de cd’s nog mooier te maken.

Wij hopen dat je er veel plezier aan beleefd!